Filosoof Ad Verbrugge is nog niet uitgesproken. 'Het belangrijkste moet nog komen.' (2024)

Luister naar

‘Het hangt van de situatie af waar ik mijn houvast zoek. Het maakt verschil of ik een professionele beslissing moet nemen, een persoonlijke keuze moet maken of een tegenslag heb te verwerken. Jemoet niet te snel God of het hogere inbrengen. Houvast heeft ook te maken met wiens raad je aanneemt en bij wie je je veilig voelt. Twaalf jaar geleden heb ik een scheiding meegemaakt. Dat was een zware periode, die je dwingt in gesprek te gaan over de dilemma’s waarmee je worstelt. Een paar goede vrienden hebben daar een belangrijke rol in gespeeld. Ik kon me aan hen spiegelen en ze lieten me niet laten vallen.

Als alle aardse zekerheid wegvalt, als je eigen leven of dat van geliefden in het geding is, moet je een vorm van houvast vinden die niet in mensen is gegrond. Ik heb dat bijvoorbeeld gevoeld toen mijn dochter acuut werd opgenomen in het ziekenhuis, terwijl ik met mijn zoon in Griekenland zat. Het is uiteindelijk goed gekomen, maar op dat ogenblik was het levensbedreigend. Op zulke momenten ben ik overtuigd in staat om te bidden. Voor mij is bidden overgave aan de bron en oorsprong van het leven. Het heeft ook te maken met verootmoediging. Je neemt afscheid van je eigen beslissingsmacht en moet aanvaarden dat er iets groters en machtigs nodig is om de situatie te veranderen of er vrede mee te krijgen.

Beslissende momenten heb je vaak niet in eigen hand. Het leven neemt ook zijn loop met jou. Soms moet je doen wat een situatie nodig heeft in plaats van je eigen wil doordrijven. In de protestantse traditie speelt het stille gebed daarin een belangrijke rol, in andere tradities zit het meer in het idee van een beschermengel die over je waakt. Naarmate ik ouder word, besef ik steeds meer hoe wezenlijk het contact met die beschermengel is. Ik vaar daarbij sterk op mijn intuïtie, een innerlijke stem. Dat helpt me ook om open te staan voor tekens die mij de weg wijzen. Er zijn op cruciale ­momenten in mijn leven mensen op mijn pad gekomen die iets hebben gedaan of mij iets te kennen hebben gegeven dat hoogstnoodzakelijk was; soms hadden ze dat misschien niet eens door. Dat is een godsgeschenk. Nee, ik noem geen voorbeelden. Sommige dingen moet je geheim houden.

Ik ben opgegroeid in de Nederlandse Hervormde Kerk. Mijn ouders zijn later naar de Gereformeerde Bond gegaan. Met het christendom kom ik geestelijk gesproken een heel eind, al zou ik mezelf geen reguliere gelovige meer willen noemen. Daarvoor is mijn kerkbezoek te onregelmatig en mijn oriëntatie te divers. Ik vind inspiratie in de middeleeuwse mystiek en in esoterische tradities. Daar heb ik ook behoorlijk wat kennis van, tot en met de traditie van astrologie. Ik richt me vaak ook ­meditatief tot die bronnen. Dat betekent lezen, ­erover nadenken en vooral ook beelden tot me ­laten doordringen. De Bijbel spreekt niet voor niets over visioenen.

Het is belangrijk de goede en destructieve krachten te herkennen die in je leven werkzaam zijn. Ik maak daarvoor ook gebruik van heel traditionele concepten, zoals de vier elementen: aarde, water, vuur en lucht. Aarde is je lichaam. Het lichaam geeft je al iets te kennen over hoe het met je gesteld is. Ik ga regelmatig alleen naar de sauna. Dat is voor mij bijna een meditatief moment. In de hitte kan ik ineens gewaarworden dat ik heel diep vanbinnen gespannen ben of met iets rondloop. Bewustwording is soms een voorwaarde om iets echt los te kunnen laten. Water staat voor het gevoelsleven: wat je ontroert, waar je van houdt en aan gehecht bent. “Stille wateren hebben diepe gronden”, zeggen we. Daarna komen je ideeën, hartstochten en strevingen. Dat is het vuur. En lucht, ten slotte, is het vermogen om te communiceren. Het gaat in het aardse leven om harmonie tussen die vier elementen. Is dat wat ik ten diepste beleef in overeenstemming met wat ik rationeel overdenk en beoog? Of heb ik misschien ambities die in wezen niet overeenkomen met mijn gevoel? Dat zie je bij burn-outs: het vuur dooft, omdat je niet meer naar je gevoel kunt luisteren, het voedende element in je leven.

Christus zegt dat Hij het brood des levens is. Dat wordt esoterisch ook wel gezien als de kwintessens: het vijfde element als de vereniging van de vier elementen. Voor brood heb je aarde nodig, het graan. Er gaat ook water in, het wordt gemaakt met vuur en je moet zorgen dat het deeg rijst, dat er zogezegd lucht in komt. Christus staat in die zin symbool voor de verzoening van de elementen in het aardse leven. Hij is de heiland, dat wijst op heling van onze verscheurdheid. Dat kun je op allerlei manieren toepassen. Neem een verschijnsel als obesitas. Dat is in de kern niets anders dan een worsteling met elementaire krachten, waarbij je – om wat voor reden dan ook – in de ban bent van bijvoorbeeld het zoete.

Mijn kritiek op veel moderne filosofie is dat zij te theoretisch en te rationeel is. Zelf heb ik in het filosoferen altijd geprobeerd terug te keren naar het leven zelf, naar wat ik ervaar en om me heen zie gebeuren. Ik schrijf over dingen die mijzelf raken. Als je mijn werk volgt, zit daar duidelijk een spoor in. Het is in de kern een zoektocht naar de zin van het leven. Ons laatste boek (Het goede leven en de vrije markt, samen met Jelle van Baardewijk en ­Govert Buijs, red.) is ook een poging om op een persoonlijke manier vragen neer te leggen die demaatschappij als geheel aangaan.

Een aantal maanden geleden is mijn moeder overleden. Ik geloof ten diepste dat zij nog ergens is, maar heb daar geen voorstelling bij. Misschien komt ze ook wel weer terug, dat weet ik niet. Mijn vader maakte hier een mooie opmerking over. Vanuit zijn reformatorische overtuiging is zij nu in het huis des Heren. “Het zou niet goed zijn als ik zou wensen dat ze weer terug was”, zei hij. “Want dan zou ik dat voor mezelf wensen en niet voor haar.” Zo sta ik er in zekere zin ook in. Het gaat uiteindelijk om aanvaarding van de sterfelijkheid. Misschien is er na de dood iets van herkenning van de ander. Maar het is niet zo dat we daar weer als familie Verbrugge bij elkaar zullen zitten. Het wordt geen aarde 2.0. Daar zou ik ook niet naar verlangen. Soms ben ik benieuwd naar de overgang tussen leven en dood. Maar ik ben er nog niet klaar voor. Daarvoor houd ik te veel van het leven en van mijn kinderen. Bovendien heb ik het gevoel dat ik nog niet uitgesproken ben. Sterker, het belangrijkste moet ik nog zeggen. Ik heb er al wel ideeën over, die zijn nog aan het rijpen.’

Filosoof Ad Verbrugge is nog niet uitgesproken. 'Het belangrijkste moet nog komen.' (2024)
Top Articles
Latest Posts
Article information

Author: Tyson Zemlak

Last Updated:

Views: 6482

Rating: 4.2 / 5 (43 voted)

Reviews: 90% of readers found this page helpful

Author information

Name: Tyson Zemlak

Birthday: 1992-03-17

Address: Apt. 662 96191 Quigley Dam, Kubview, MA 42013

Phone: +441678032891

Job: Community-Services Orchestrator

Hobby: Coffee roasting, Calligraphy, Metalworking, Fashion, Vehicle restoration, Shopping, Photography

Introduction: My name is Tyson Zemlak, I am a excited, light, sparkling, super, open, fair, magnificent person who loves writing and wants to share my knowledge and understanding with you.